p.

Matka Boska z El Cobre zajmuje szczególne miejsce w wierzeniach religijnych na Kubie. Głęboko duchowa kultura Kuby, gdzie mieszają się religie chrześcijańskie z wierzeniami afrykańskimi przywiezionymi wraz z niewolnikami, umieszcza Matkę Boską z El Cobre ponad różnicami rytualnymi i demokratycznie traktuje jako patronkę wszystkich mieszkańców wyspy, bez względu na wyznanie.

Do El Cobre pielgrzymują katolicy i wyznawcy santerii- synkretycznej religii, popularnej w Ameryce Łacińskiej, będącej pochodną starcia katolicyzmu z wierzeniami afrykańskimi, głównie z plemion Joruba. Pielgrzymi proszą Matkę Boską o pomoc w rozwiązaniu swoich problemów od XVII wieku.

Wszystko zaczęło się, podobno, w 1606 roku, jak głosi narodowe podanie, 20 km na północny wschód od miasta Santiago de Cuba- wschodniej stolicy Kuby w rejonie górniczym, gdzie od wieków wydobywa się miedź. Oczywiście istnieje kilka wersji historii. Według jednej z nich, trzech rybaków zagubiło się na swej łódeczce w czasie sztormu w zatoce i już byli o krok od śmierci, gdy ukazała się im postać Matki Boskiej Miłosiernej i pomogła odnaleźć wśród wysokich fal drogę do brzegu.

Według innych podań, w tym samym 1606 roku, trzech rybaków znalazło drewnianą figurkę matki Boskiej, unoszącą się na falach zatoki Nipe. W innej wersji, figurkę znalazło dwóch Indian i chłopczyk niewolnik, kiedy zbierali sól na brzegu morza. Ta druga wersja bardziej odpowiada wielokulturowej historii społeczeństwa Kuby.  Wszystkie legendy zgadzają się, że figurka była podpisana: Jestem Dziewicą Miłosierdzia (hiszp. Yo soy la Virgen de la Caridad). Znalazcy, kimkolwiek byli,  przynieśli ją od razu do kopalni miedzi w El Cobre, a już w 1608 roku powstała tam pierwsza pustelnia.

W sto lat później zbudowano tam sanktuarium, gdyż rozwijał się kult Matki Boskiej z El Cobre, aż  w 1927 roku wzniesiono dzisiejszą bazylikę, jedyną na wyspie. Warto pamiętać, że „cobre” to po hiszpańsku znaczy miedź i często zamiast wizerunku Matki Boskiej, religijni Kubańczycy noszą ze sobą grudkę miedzi z rejonu El Cobre na szczęście, jako rzecz świętą, zamiast łańcuszka z Matką Boską.

Gdy w 1630 roku zamknięto kopalnię miedzi w El Cobre, zniesiono oficjalnie niewolnictwo i trwały walki o niepodległość od korony Hiszpańskiej, Matka Boska z El Cobre była uważana za patronkę niepodległościowców. w 1731 roku, podczas próby przywrócenia niewolnictwa, stała się patronką wielkiego ruchu powstańczego niewolników walczących o wolność. Kiedy niewolnicy ostatecznie uzyskali wolność, El Cobre stało się symbolem walki o wolność.

Samo miasteczko El Cobre powstało jeszcze w 1550 roku, na początku kolonizacji wyspy. Zostało zbudowane wokół hiszpańskiej kopalni miedzi i było początkowo zamieszkałe przez miejscowych Indian- którzy wkrótce na Kubie zostali zupełnie wytępieni i pracujących w kopalni niewolników przywiezionych z Afryki.

Papież na Kubie

10 maja 1916 roku papież Benedykt XV ogłosił Matkę Boską z El Cobre- świętą patronką Kuby, a w 1936 roku, skromna drewniana figura otrzymała koronę w Santiago de Cuba. Koronacja odbyła się ponownie w 1998 roku, podczas historycznej wizyty papieża Jana Pawła II, który polecił Kubańczyków jej szczególnej opiece.

Matka Boska z El Cobre i santeria

Afro-kubańska santeria łączy w sobie elementy obu religii, starając się znaleźć odpowiedniki katolickich świętych w afrykańskich bogach zwanych orishas. Według tego klucza, Matka Boska z El Cobre jest utożsamiana z boginią Ochún (czyt. oczun), która jest potężną boginią miłości, tańca, rzek i kobiecości. Ochún jest reprezentowana przez kolor żółty i w takie szaty, czy raczej złoto-żółte ubrana jest Dziewica z El Cobre.

Kult Dziewicy Miłosiernej z El Cobre

Modlą się do niej zarówno katolicy, jak i wyznawcy wierzeń afro-kubańskich.

Bazylika w El Cobre stanowi cel licznych pielgrzymek z całej Kuby; ludzie proszą głównie o zdrowie dla najbliższych, a potem przychodzą podziękować. Często w podzięce zostawiają jako dar wotywny malutki kawałek złota wyrzeźbiony w kształcie wyleczonej części ciała. Jednym z ciekawszych pamiątek, jest złota figurka rewolucjonisty z gór Sierra Maestre, złożona w ofierze przez Linę Ruz, matkę Fidela Castro w podzięce za uratowanie jej syna.

Znajduje się tam również Nagroda Nobla, którą otrzymał Ernest Hemingway wielki miłośnik Kuby za opowiadanie Stary człowiek i morze, zainspirowane jego długim, kilkuletni pobytem na Kubie. Hemingway złożył ją Matce z El Cobre w 1950 roku.

Pielgrzymi, różnych wyznań, a także osoby niewierzące, przychodzą podziękować Matce Boskiej z El Cobre za opiekę np. podczas ucieczki ich najbliższych z Kuby na własnoręcznie skleconej tratwie z Kuby do Stanów Zjednoczonych. W takich wypadkach, do El Cobre przynoszone są malutkie rzeźby tratwy.

Kultu maryjny trwa również poza granicami Kuby, a wielu Kubańczyków na emigracji, modli się właśnie do Dziewicy z El Cobre, której polecili się w opiekę w czasie ucieczki z kraju.

Również przedstawiciele demokratycznego ruchu opozycyjnego i dysydenckiego zanoszą swoje modły do Matki z El Cobre. Matki, żony i krewni więźniów politycznych proszą w El Cobre o uwolnienie swych najbliższych. Ciekawe, że przybywają tu również przedstawiciele władz, choć tylko prywatnie, zwłaszcza w ostatnich kilkunastu latach, gdy Fidel Castro zezwolił na publiczne wyznawanie jakiejś religii; do lat 90.tych religia była surowo zakazana.