Czym jest ?

W powszechnym rozumieniu w dzisiejszych czasach, postrzega się społeczeństwo obywatelskie jako sferę aktywności obywatelskiej położoną na przeciwległym biegunie państwa. To ta część naszej działalności, którą często określa się mianem trzeciego sektora, czyli dziedziny nie będącej działalnością ani Państwa, ani Rynku. Znajdują się tu wszystkie organizacje zwane pozarządowymi, stowarzyszenia, kluby i zrzeszenia, w których obywatele mogą realizować swe potrzeby i razem osiągać wspólne cele. Aktywne i świadome społeczeństwo obywatelskie stanowi fundament współczesnego sprawnego państwa demokratycznego.

Czy istnieje na Kubie?

Niezależni dziennikarze i malutkie niezależne i nielegalne agencje prasowe, niezależni twórcy, artyści, którzy poprzez sztukę starają się nie tylko wytknąć choroby systemu, ale jednocześnie pokazać kierunek zmiany. Wytwarza się atmosfera, w której sens i zastosowanie znajduje wreszcie indywidualne i przedsiębiorcze myślenie, własny wysiłek, który może się opłacać, gdy pracuje się z myślą o zysku. Rodzą się maleńkie, rodzinne firmy - wciąż ogromnie okrojone w swych możliwościach, np.: prywatny transport na niewielką skalę - riksze rowerowe, mała gastronomia itp. To wszystko wytwarza sytuację, w której ludzie w naturalny sposób przesuwają się od socjalistycznej propagandowej aberracji do rynkowej logiki systemu kapitalistycznego.

Nowa sytuacja gospodarcza, wymaga nowych warunków administracyjnych i politycznych, rodzą się nowe potrzeby społeczne i zmienia się percepcja rzeczywistości. Pojawia się warstwa ludzi, którzy posiadają pewne zasoby dzięki pracy na własny rachunek w warunkach rynkowych i chcą to wydać i zainwestować. Socjalistyczna rzeczywistość Kuby nie pozwala im na to.

Jak powstawało?

Od czasu wielkiego kryzysu na Kubie lat 90.tych, zwanego Okresem Specjalnych w Czasach Pokoju, będącego skutkiem rozpadu ZSRR i wycofania się obozu sowieckiego z gigantycznej pomocy dla Kuby, rozpoczął się na Kubie nowy etap w stosunkach między Państwem a Społeczeństwem. Można śmiało powiedzieć, że rozpoczął się proces odradzania się społeczeństwa obywatelskiego w warunkach głębokiego kryzysu gospodarczego i politycznego.

Co się zatem zaczęło zmieniać? Po czterdziestu latach represyjnego i obezwładniającego reżimu, po czterdziestu latach intensywnej indoktrynacji społeczeństwa i zniewolenia umysłów Kubańczyków, okazało się, że nadchodzi moment, w którym propaganda dochodzi tak daleko od rzeczywistości, że nie da się już wszystkim wmówić nieprawdy. Niektórzy ludzie, głównie wykształceni i głównie w dużych miastach, a przede wszystkim w Hawanie, zaczęli wyrażać swoje obawy i uwagi krytyczne wobec tego, co się działo. Nie należy zapominać, że było to okres, gdy w Rosji, triumfowały pieriestrojka i głasnost, które znajdowały wielu entuzjastycznych zwolenników wśród elit średniego szczebla administracji kubańskiej: pracowników dyplomacji, urzędów, mediów.

Nie działo się to za zgodą, czy ze wsparciem reżimu, lecz na przekór niemu, pomimo ostrych represji: aresztowania, długoletnie wyroki więzienia w koszmarnych warunkach, zastraszania rodzin, szantaże, groźby, utrata pracy i spokoju we własnym domu.

O wybranych grupach, które tworzą społeczeństwo obywatelskie na Kubie, piszemy w tym dziale.